Gia Công Cắt, Chấn, Đột Lỗ Bản Mã

Gia công cắt, chấn, đột lỗ bản mã là quy trình biến đổi những tấm thép lớn theo độ dày, kích thước và mác thép được chỉ định từ chủ đầu tư. Sau đó sử dụng các loại máy cắt, máy chấn, đột lỗ chuyên dụng để biến đổi thành những kích thước và hình dạng nhỏ hơn theo chuẩn bản vẽ. Là một trong những phụ kiện thép quan trọng, có mặt hầu hết trong các dự án công trình lớn nhỏ, không thể thiếu trong nghành công nghiệp hiện đại ngày nay.

Gia công bản mã thép theo bản vẽ trong xây dựng và cơ khí chế tạo thường gồm 3 công đoạn chính: Cắt → đột lỗ → Chấn. 3 công đoạn này làm trên 1 phôi phẳng, sai 1 bước là bỏ cả lô

Dưới đây là mọi thứ cần biết để đặt gia công và kiểm tra chất lượng:

1.Cắt phôi bản mã – Bước tạo hình ngoài

Mục đích: Cắt tấm thép ra đúng hình dạng bản vẽ: chữ nhật, hình thang, bản mã tai, bản mã xương cá

3 phương pháp phổ biến:

Lưu ý khi đặt cắt:

• Yêu cầu “chừa vi liên kết 2mm” để phôi không rơi, giữ độ phẳng
• Mép cắt phải mài ba via trước khi đưa đi đột/chấn. Ba via làm hỏng chày đột và xước khuôn chấn
• Với thép mạ kẽm, nên cắt trước rồi mới mạ. Cắt sau mạ sẽ làm cháy lớp kẽm

2. Đột lỗ bản mã – Bước tạo lỗ bu lông

Mục đích: Tạo lỗ tròn, lỗ oval, lỗ dài để lắp bu lông liên kết

Cách làm: Dùng máy đột thủy lực CNC ép chày xuyên thép vào cối. 1 phát ra 1 lỗ , tốc độ 20-40 lỗ/phút

Thông số bắt buộc:

• ∅ lỗ tối thiểu = độ dày thép. Thép 10mm thì lỗ nhỏ nhất ∅10. Nhỏ hơn sẽ vỡ chày
• Khoảng cách 2 lỗ > 1.5 x D lỗ. Gần hơn sẽ xé mép khi chịu lực
• Độ dày tối đa: 20mm với máy 200 tấn. Thép >20mm phải khoan CNC

Ưu điểm: 2.600 đ/lỗ cho thép 10mm, sai số 0.2mm, nhanh gấp 6 lần khoan

Nhược điểm: Không làm được thép S690, lỗ D8 và thép > 20mm

Kiểm tra: Dùng dưỡng bu lông luồn thử. Lỗ đạt khi bu lông vào trơn, không lắc > 0.5mm

3.Chấn bản mã – Bước tạo hình 3D

Mục đích: Gập bản mã phẳng thành L, U, Z để ôm cột hộp, ống, dầm I. Tăng độ cứng và giảm thời gian lắp

Cách làm: Máy chấn CNC ép phôi vào khuôn V. Lực 160-250 tấn cho thép 10mm

Thông số kỹ thuật:

• Bán kính gập R tối thiểu = 2 x độ dày thép. Thép 10mm thì R > 20mm, nhỏ hơn sẽ nứt
• Chân gập tối thiểu = 4 x độ dày thép. Thép 10mm thì chân > 40mm để hàn đủ
• Góc bù đàn hồi: Thép đen gập quá 93 độ, inox gập quá 95 độ để ra đúng 90°.

Ưu điểm: Tăng khả năng chịu lực 2.5 lần, lắp nhanh hơn 40%, giảm 20-30% thép.

Nhược điểm: Không gập được chân < 40mm, 2 đường gập cách nhau < 50mm vì cữ máy không vào

4.Trình tự gia công chuẩn theo bản vẽ

Sai trình tự là bỏ hàng. Quy trình đúng:

1. Cắt phôi phẳng → Giữ nguyên dạng tấm, chưa đột
2. Đột lỗ trên phôi phẳng → Dễ định vị, không bị méo lỗ do gập
3. Chấn gập tạo hình → Gập sau cùng để không làm biến dạng lỗ
4. Mài ba via, bo R mép→ Chuẩn bị cho mạ kẽm/ sơn
5. Kiểm tra tổng thể → Dùng dưỡng lắp thử vào tiết diện thật

Sai lầm chết người: Chấn trước rồi mới đột. Lỗ sẽ méo, lệch tâm, không lắp được bu lông.

5.Yêu cầu bản vẽ khi đặt gia công

Xưởng chỉ làm đúng nếu bản vẽ đủ 4 thứ:
1. Hình chiếu đủ kích thước: Dài x rộng x độ dày, kích thước chân gập, góc gập

2. Ký hiệu lỗ : ∅ lỗ, kiểu lỗ tròn/oval , tọa độ X-Y từ mép chuẩn

3. Chiều gập: Mũi tên chỉ “gập lên/gập xuống” góc 90 độ

4.Yêu cầu vật liệu: SS400, Q345, S355, 304..kèm độ dày và bề mặt No.1/2B/No.4

Thiếu 1 trong 4 thứ này, xưởng sẽ tự chọn theo thói quen và dễ sai

6. Dung sai và kiểm tra nghiệm thu

Theo TCVN 5575 và AISC:

Cách kiểm: Dùng thước cặp, dưỡng góc, dưỡng lỗ, bàn máp. Lô > 100 tấm thì kiểm 5% ngẫu nhiên

7. Chi phí tham khảo 6/2026 cho 1 bản mã U 200x200x200x10mm

• Cắt Laser phôi: 35.000 đ
• Đột 8 lỗ D18: 21.000 đ
• Chấn 2 đường gập: 13.000 đ
• Mài ba via: 6.000 đ
• Tổng: 73.000 đ/tấm

Nếu làm bản phẳng + hàn sườn rời sẽ tốn ~ 96.000 đ/tấm và lắp lâu hơn

8. Ứng dụng trong xây dựng và cơ khí chế tạo

• Xây dựng: Liên kết cột hộp – dầm I, chân cột, tai cẩu, gối đỡ ống PCCC
• Cơ khí chế tạo: Khung máy, bệ máy, gối đỡ băng tải, giá treo thiết bị
• Kết cấu thép tiền chế: 80% bản mã của BMB, Zamil, Pebsteel đều làm 3 bước nà.

Tóm lại:

Bản mã rẻ, khỏe, lắp nhanh chỉ khi làm đúng trình từ Cắt → Đột → Chấn trên máy CNC